استاندارد تست اسپارک
و انطباق آن با الزامات ISO/IEC 17025
استاندارد تست اسپارک قطعات لاستیکی و الزامات انطباق با ISO/IEC 17025
تست اسپارک (Holiday Detection / High Voltage Spark Test) یکی از مهمترین آزمونهای غیرمخرب برای ارزیابی پیوستگی لایه لاستیک، نبود ترک ریز، عدم وجود حفره (Pinholes)، بریدگی، نارسایی در پخت و ضعف چسبندگی در قطعات لاستیکی و (Rubber Lining) است.
این تست بهویژه در قطعاتی که در معرض فشار، مواد شیمیایی یا میدان الکتریکی قرار میگیرند اهمیت بسیار بالایی دارد، مانند:
- روکش قطعات صنعتی
- رابرلاینینگ مخازن و واترتینکها
- غلطکهای لاستیکی
- اورینگها و گسکتهای ضخیم
- قطعات لاستیکی مقاوم به خوردگی
برای اینکه نتایج آزمون قابل استناد، قابل تکرار و قابل ردگیری باشند، باید این فرآیند مطابق الزامات استاندارد ISO/IEC 17025 انجام شود.
۱. استانداردهای مرجع تست اسپارک برای قطعات لاستیکی
تست اسپارک قطعات لاستیکی بهطور مستقیم در چند استاندارد معتبر بینالمللی تعریف و تشریح شده است:
- ASTM D5162: روش تست الکتریکی Holiday برای تشخیص ناپیوستگی پوشش
- ASTM G62: آزمون تخلیه الکتریکی مداوم برای پوششهای لاستیکی و پلیمری
- NACE SP0188: استاندارد تست هالیدی برای پوششهای غیرهادی
- ISO 29601: روشهای تشخیص پیوستگی در پوششهای لاستیکی و پلیمری
- DIN 55670: تست ولتاژ بالا برای شناسایی ترک و حفره در پوششها
این استانداردها موارد زیر را تعیین میکنند:
- ولتاژ مناسب نسبت به ضخامت قطعه لاستیکی
- نوع دستگاه اسپارک تست (DC Holiday Tester / Pulsed HV Tester)
- سرعت حرکت الکترود
- شرایط محیطی
- حدود قابل قبول نتایج
۲. الزامات ISO/IEC 17025 برای انجام تست اسپارک قطعات لاستیکی
برای معتبر شدن نتایج تست اسپارک، آزمایشگاه باید تمامی موارد زیر را مطابق ISO/IEC 17025 رعایت کند:
الف) صلاحیت پرسنل (Personnel Competence)
طبق بند 6.2 استاندارد 17025، کارشناسان تست باید:
- آموزش عملی و مستند دیده باشند
- توانایی تشخیص هالیدیهای سطحی، حفره، ضعف چسبندگی و ترکهای میکروسکوپی را داشته باشند
- آزمونهای سالیانه صلاحیت (Competency Evaluation)بدهند
- از دستورالعمل اجرایی ( (SOPپیروی کنند
ب) تجهیزات تست اسپارک (Equipment Requirements)
مطابق بند 6.4 تمامی تجهیزات باید:
- دارای کالیبراسیون معتبر و قابل ردیابی باشند
- ولتاژ خروجی آنها در بازه ±2% کنترل شود
- الکترودهای برس یا فنری سالم و استاندارد داشته باشند
- گواهی کالیبراسیون سالیانه ISO 17025 Accredited داشته باشند
تجهیزات متداول:
- دستگاه DC Holiday Tester
- دستگاه High-Voltage Pulsed Spark Tester
- دستگاه تخلیه الکتریکی پیوسته ASTM G62
ج) روش اجرایی معتبر (Validated Test Method)
طبق بند 7.2 استاندارد ISO 17025، روش تست اسپارک باید:
- بر اساس ASTM یا NACE نوشته شود
- شامل جزئیات ولتاژ، ضخامت، شرایط محیطی و سرعت حرکت الکترود باشد
- دارای حدود پذیرش (Acceptance Criteria) باشد
مثال ولتاژ تست برای لاستیک:
- ضخامت ۳ تا ۶ میلیمتر: ولتاژ ۴ تا ۷ کیلوولت
- ضخامت ۶ تا ۱۰ میلیمتر: ولتاژ ۷ تا ۱۲ کیلوولت
- ضخامت بالای ۱۰ میلیمتر: حسب استاندارد ASTM G62 تعیین میشود
د) تضمین کیفیت نتایج (Quality Assurance of Results)
مطابق الزامات 17025 بند 7.7:
- آزمونهای تکراری (Repeatability) باید در دورههای مشخص انجام شوند
- تستها باید توسط دو اپراتور مستقل تأیید شوند
- مستندات آزمون شامل تاریخ، اپراتور، نوع دستگاه، ولتاژ و نتایج ذخیره گردد
هـ) گزارشدهی مطابق ISO 17025 (Technical Report Requirements)
بند 7.8 استاندارد 17025 الزام میکند که گزارش تست اسپارک شامل:
- مشخصات قطعه لاستیکی
- ضخامت اندازهگیریشده
- نوع و مدل دستگاه اسپارک
- تاریخ و اعتبار کالیبراسیون
- ولتاژ تست و روش اعمال
- تعداد هالیدیهای کشفشده
- نقشه موقعیت عیوب
- نتیجه نهایی
باشد.
۳. معیارهای پذیرش یا رد قطعه لاستیکی در تست اسپارک
یک قطعه لاستیکی استاندارد باید:
- هیچگونه حفره، ترک یا ضعف پیوستگی نداشته باشد
- در ولتاژ تعریفشده، بدون جرقه خارجی باقی بماند
- یکنواختی ضخامت خود را حفظ کند
- در صورت وجود عیب، عیب ترمیم و سپس تست مجدد انجام شود